بەبۆنەی تێپەڕبوونی ٣٨ ساڵ بەسەر کارەساتی کیمیابارانی شارەکانی هەڵەبجە و سەردەشت، ناوەندی نەتەوەییی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ڕاگەیەندراوێکی فەرمی بڵاوکردەوە. ناوەندەکە داوا دەکات کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و دەوڵەتی عێراق بەرپرسیارێتیی یاسایی خۆیان بەرامبەر بەو جینۆسایدە هەڵبگرن.

هەوڵێکی سیستەماتیک بۆ قڕکردنی کورد

لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە کە کیمیابارانی هەڵەبجە لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨ و سەردەشت لە ساڵی ١٩٨٧، تەنها هێرشێکی سەربازی نەبوون، بەڵکوو "هەوڵێکی سیستەماتیک بوون بۆ قڕکردنی ڕەگەزی (Genocide) و سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەییی گەلی کورد لەسەر خاکی خۆی". ناوەندی نەتەوەیی ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەم تاوانانە بەشێک بوون لە زنجیرە هێرشەکانی ئەنفال کە هەزاران مرۆڤی بێتاوانیان کردە قوربانی.

داواکارییە سەرەکییەکان لە جیهان و عێراق

ناوەندی نەتەوەییی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە پەیامەکەیدا سێ داواکاری سەرەکی ئاراستەی ناوەندە بڕیاربەدەستەکان کردووە:

1. ناساندنی جینۆساید: داوا لە نەتەوە یەکگرتووەکان دەکات کارەساتی هەڵەبجە و سەردەشت بە فەرمی وەک جینۆساید بناسرێن بۆ ئەوەی ڕێگری لە دووبارەبوونەوەی تاوانی هاوشێوە بکرێت.
2. قەرەبووکردنەوەی قوربانیان: جەخت لەوە کراوەتەوە کە حکومەتی عێراق وەک میراتگری یاسایی، بەرپرسیارە لە قەرەبووکردنەوەی مادی و مەعنەویی خێزانی قوربانیان و ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکان.
3. ئاوڕدانەوە لە سەردەشت: داوا کراوە کە دامەزراوە مرۆییەکان بە هانای بریندارانی کیمیابارانی سەردەشتەوە بچن و وەک یەکەم شاری قوربانیی چەکی کیمیایی لە جیهاندا، چارەسەری پێویستیان بۆ دابین بکرێت.

ئازارێکی هاوبەش و یەکگرتووییەکی نەتەوەیی

لە کۆتایی ڕاگەیەندراوەکەدا، ناوەندی نەتەوەیی دووپاتی دەکاتەوە کە ئەم کارەساتانە نەک هەر ورەی گەلی کوردیان کز نەکردووە، بەڵکوو بوونەتە هەوێنی یەکگرتوویی نەتەوەیی لە نێوان هەموو بەشەکانی کوردستاندا. ناوەندەکە ڕایگەیاندووە: "باوەڕمان بە مافی دیاریکردنی چارەنووس و بونیادنانی داهاتوویەکی ئازاد پتر دەبێت و خەباتی ڕەوای گەلەکەمان بۆ دادپەروەری بەردەوام دەبێت."

دەقی ڕاگەیاندراوی ناوەندیی نەتەوەیی ڕۆژهەڵاتی کوردستان:

ڕاگەیاندراوی فەرمی ناوەندی نەتەوەییی ڕۆژهەڵاتی کوردستان

بەبۆنەی ٣٨ـەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژیی هەڵەبجە و کیمیابارانی سەردەشت

کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان! ڕای گشتیی جیهانی و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان!

سی و هەشت ساڵ بەسەر یەکێک لە ڕەشترین و تراژیدیترین تاوانەکانی سەدەی بیستەمدا تێدەپەڕێت؛ کیمیابارانی شارەکانی هەڵەبجە و سەردەشت. ئەم دوو کارەساتە تەنها هێرشێکی سەربازی نەبوون، بەڵکوو هەوڵێکی سیستەماتیک بوون بۆ قڕکردنی ڕەگەزی (Genocide) و سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەییی گەلی کورد لەسەر خاکی خۆی.

لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨دا، ڕژێمی پێشووی عێراق بە فەرمانی ڕاستەوخۆ، چەکی کیمیایی و گازی سمیی دژ بە هاووڵاتییانی سڤیلی هەڵەبجە بەکارهێنا کە بووە هۆی شەهیدبوونی زیاتر لە ٥٠٠٠ مرۆڤی بێتاوان. ئەم تاوانە لە چوارچێوەی "کەمپەینەکانی ئەنفال"دا ئەنجام درا کە بەپێی هەموو پێوەرە نێودەوڵەتییەکان و ڕێککەوتنامەی ساڵی ١٩٤٨ی نەتەوە یەکگرتووەکان، بە "جینۆساید" و "تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی" ئەژمار دەکرێت. پێشتریش لە ساڵی ١٩٨٧دا، شاری سەردەشت بووە یەکەم قوربانیی چەکی کیمیایی لە ناوچەکەدا، کە تا ئێستاش هەزاران هاووڵاتیی ئەو شارە بەدەست ئازارە درێژخایەنەکانی ئەو گازە سمییانەوە دەناڵێنن.

ناوەندی نەتەوەییی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لەم یادە خەمناکەدا جەخت لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە دەکاتەوە:

• ناساندنی نێودەوڵەتی: داوا لە کۆمەڵگەی نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی بڕیاربەدەست دەکەین کە تاوانی هەڵەبجە و سەردەشت بە ڕەسمی وەک جینۆساید بناسن و ڕێگری بکەن لە دووبارەبوونەوەی توندوتیژیی لەو شێوەیە دژ بە گەلی کورد.
• بەرپرسیارێتیی دەوڵەتی عێراق: حکومەتی ئێستای عێراق، وەک میراتگری یاسایی دەوڵەت، بەرپرسیارە لە ئاست قەرەبووکردنەوەی مادی و مەعنەویی قوربانیان و خێزانەکانیان و ئاوەدانکردنەوەی بنەڕەتیی ناوچە زیانلێکەوتووەکان.
• دادپەروەری بۆ سەردەشت: پێویستە دامەزراوە مرۆییەکان ئاوڕی جیدی لە دۆخی تەندروستیی بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی لە سەردەشت بدەنەوە و وەک "یەکەم شاری قوربانیی کیمیایی لە جیهان" مامەڵەی یاسایی لەگەڵ کەیسەکەدا بکرێت.

ئەم ئازارە هاوبەشەی نێوان هەڵەبجە و سەردەشت، سەلمێنەری یەکپارچەیی چارەنووسی گەلی کوردە لە هەموو بەشەکانی کوردستان. ناوەندی نەتەوەیی پێی وایە کە ئەم یادانە دەبێ بببنە هەوێنی یەکگرتوویی نەتەوەیی بۆ بەگژداچوونەوەی داگیرکاری و ستەم. ورەی پۆڵایینی گەلی ئێمە بەم تاوانانە کز نابێت، بەڵکوو باوەڕمان بە مافی دیاریکردنی چارەنووس و بونیادنانی داهاتوویەکی ئازاد پتر دەکات.

سڵاو لە گیانی پاکی شەهیدانی هەڵەبجە و سەردەشت سەرکەوێت خەباتی ڕەوای گەلی کورد بۆ ئازادی و دادپەروەری

ناوەندی نەتەوەییی ڕۆژهەڵاتی کوردستان ١٦ی ئازار / ٢٦ی ڕەشەممە