چەکدارکردن و پشتیوانیکردنی ئیسرائیل لە لایەنە کوردییەکان، هێز و دەسەڵاتێکی ڕاستەوخۆ دەداتە ئیسرائیل بۆ لاوازکردن و تێکدانی کۆنترۆڵی ناوخۆیی تاران.

بۆ چەندین دەیە، کۆماری ئیسلامیی ئێران و، لەم دواییانەشدا تورکیا، پارە و چەکیان داوەتە تۆڕە توندڕەو و تێرۆریستییەکان لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تا لە دژی ئیسرائیل بەکاریان بهێنن.

مێژوویەکە کاتی ئەوە هاتووە ئیسرائیل بە بەکارهێنانی هەمان ستراتیژی هاوشێوە کە لە دژی بەکاردێن، بەرەنگاری نەخشە کاولکەرەکانیان ببێتەوە. نەکو بە بەکارهێنانی هێزی وەکالەتی ئاسایی، وەک میلیشیا شێعەکانی ژێر پشتیوانی ئێران لە عێراق و یەمەن، کە پارەیان پێ دەدرێ تا کاری چەپەڵی تاران جێبەجێ بکەن؛ بەڵکو لە ڕێگەی هاوبەشییەکی ڕاستەقینە لەگەڵ هاوپەیمانێکی ناوچەیی باوەڕپێکراو کە هاوبەشیی ئایدۆلۆژی، دوژمنی هاوبەش و ئامادەیی بەشەڕهاتنی هەیە. ئەو گەلەی کە وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، گیدعۆن ساعار، بە "هاوپەیمانی سروشتی" ناوی بردن.

من چوومە خزمەت ژەنەڕاڵ حسێن یەزدانپەنا، فەرماندەی پارتی ئازادیی کوردستان (PAK)، کە گۇرgroupێکی چەکداری کوردە و چەندین دەیە شەڕی ڕژێمی ستەمکاری ئایەتوڵڵاکانی تاران دەکات.

لە ژەنەڕاڵم پرسی: "ئایا پێویستە ئیسرائیل ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد چەکدار بکات؟" بێ هیچ دوودڵییەک گوتی: "ئاسایشی نەتەوەیی ئیسرائیل و گەلی کورد بە توندی بەیەکەوە بەستراونەتەوە. سەرباری ئەمەش، پشتیوانییەکی وەها نە تەنیا لە بەرژەوەندیی نەتەوەی کورددایە، بەڵکو خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی خۆی ئیسرائیلەکانیش دەکات."

ئەو گوتی ئەگەر کوردستان و ئیسرائیل ببنە هاوبەش و هاوپەیمانی ستراتیژی، دەتوانن پێکەوە لە بەردەم هەڕەشە حکومییەکان و بزوتنەوە توندڕەوەکان لە سەرانسەری ناوچەکەدا بوەستن، لە هەمان کاتدا لە ڕێگەی پەیوەندیی دروستکەرانە لەگەڵ نەتەوەکانی تردا بەشدار بن لە سەقامگیری و ئاسایشی زیاتری ناوچەکە.

هەڵسەنگاندنەکەی ژەنەڕاڵ تەواو پێکاوێتی. ئیسرائیل و کورد خاوەنی مێژوویەکی دووری هاوکاریی نهێنین کە دەگەڕێتەوە بۆ دەیەی ١٩٦٠. هەردوولایان لەگەڵ هەلومەرجی سەختدا بەرەنگاری هەمان دوژمنی عەرەب، تورک و ئێرانی بوونەتەوە لە تێکۆشانیاندا بۆ دامەزراندنی نیشتمانێک بۆ گەلە چەوساوەکەیان.

هەم گەلی کورد و هەم گەلی جەوولەکە پێکهاتەیان بەرەوڕووی هەمان شێواندنی ناوبانگ، دوژمنایەتیی جەماوەری و ڕەتکردنەوە دەبنەوە لەلایەن ئەوانەی دژایەتی مافی بوونیان وەک نەتەوە دەکەن.

ژمارەی دانیشتووانی کورد نێوان ٥٠ تا ٦٠ ملیۆن کەسە، و نیشتمانی باووباپیرانیان، کوردستان، بەسەر ناوچەیەکی شاخاویی گەورەدا دابەش بووە لە ناو سنوورەکانی عێراق، ئێران، تورکیا و سوریا.

تەنیا لە دەیەکانی ڕابردوودا، نزیکەی نیو ملیۆن کورد کوژراون و ملیۆنان کەسیش لەلایەن ئەو چوار دەوڵەتەی کوردستانیان داگیرکردووە، دەربەدەر و ئاوارە کراون.

لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، ئەنجامی ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی هەرێمی خۆبەڕێوەبەری کورد لە عێراق دەریخست کە زۆرینەی هەرە زۆری کورد (٩٣٪) دەنگیان بۆ جێهێشتن و جودابوونەوە لە عێراق دا.

ئیسرائیل تاقە وڵات بوو کە پشتیوانی لەو هەنگاوە کرد. بەدوای ئەنجامەکاندا، پەرچەکردار و دژایەتییەکی بەهێز لە میدیا ناوچەیییەکاندا سەریهەڵدا بۆ فیتنە و هاندانی دژی کورد. کورد بەوە تۆمەتبار کران کە "دەستکەلای صهیۆنیزم"ن و لەگەڵ ئیسرائیل کار دەکەن بۆ دروستکردنی "ئیسرائیلی دووەم"، قەوارەیەک کە جیهانی بەناو عەرەبی لێک هەڵوەشێنێتەوە.

تۆمەتی 'ئیسرائیلی دووەم'

دەستەواژەی "ئیسرائیلی دووەم" دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٦، کاتێک عەبدولعەزیز عوگەیلی، وەزیری بەرگریی ئەوکاتی عێراق کە نەتەوەپەرستێکی عەرەب بوو، کوردی عێراقی تۆمەتبار کرد بەوەی هەوڵی دامەزراندنی "ئیسرائیلی دووەم" لە ناوچەکەدا دەدەن. دوای شەست ساڵ، ئەم دەستەواژەیە هێشتا بەکار دێنرێتەوە بەوەی گوایا کوردستان چاو لە "یهودیستان" دەکات، واتە خاکی جەوولەکە یان ئیسرائیل.

پڕۆفیسۆر عۆفرا بەنگتۆ، سەرۆکی پڕۆگرامی لێکۆڵینەوە کوردییەکان لە مەڵبەندی موسا دەیان لە زانکۆی تێل ئەبیب گوتی: "ئەم بەستنەوە و بەراوردکارییانە بە مەبەستی ناشیرینکردن و لێسەندنەوەی ڕەوایەتی لە جەوولەکە و کورد دەکەرێن، لە هەمان کاتدا ئاماژەن بۆ پەیوەندییەکی ناڕەوا لە نێوانیاندا."

ژەنەڕاڵ یەزدانپەنا ڕاست دەکات کاتێک دەڵێت پشتیوانیکردنی دۆزی کورد "خزمەت بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی خۆی ئیسرائیلیش دەکات." نزیکەی ١٢ تا ١٥ ملیۆن کورد زیاتر لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران (ڕۆژهەڵاتی کوردستان) دەژین، لەسەر سنوورەکانی ناوچە کوردییەکانی تورکیا و عێراق.

چەکدارکردن و پشتیوانیکردنی لایەنە کوردییەکان لەلایەن ئیسرائیلەوە، توانای ڕاستەوخۆ دەداتە ئیسرائیل بۆ لاوازکردنی کۆنترۆڵی ناوخۆیی تاران. هێزە کوردییەکان لەسەر سنووری ئێران-عێراق زۆر ڕێکخراو و بەدیسپلینن، و دابینکردنی چەک بۆ ئەوان لەلایەن ئیسرائیلەوە بردنەوەیە بۆ هەردوولا (ئیسرائیل و کورد)، چونکە دەکرێ وەک هێزێک خزمەت بکەن بۆ بەژێرپێوەنانی ڕژێمی ئێران.

پشتیوانی ئیسرائیل لە کوردانی عێراق، سوریا و ئێران دەبێتە هۆی تێکدانی "تەوەرەی شێعە" و توانای تاران بۆ گەیاندنی چەک بۆ هێزە وەکالەتەکانی لە عێراق و لوبنان.

دوای ڕووداوەکانی ٧ی تشرینی یەکەم، تورکیا بووەتە مەڵبەندی سەرەکیی ڕاهبەرانی ئیخوان مۆسلمین و حەماس. کەم ڕۆژ هەیە تێپەڕێ بێ ئەوەی سیاسەتمەدارێکی پلەبەرز یان کەسایەتییەکی دیاری تورک داوای تێکدانی ئیسرائیل یان ئازادکردنی قودس نەکات.

لە ئازاری ٢٠٢٥دا، سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان لە وتارێکدا بە بۆنەی کۆتایی هاتنی ڕەمەزان گوتی: "یا خووا، بە خاتری ناوی پیرۆزت، ئیسرائیلی صهیۆنیست تێک و پێک بدەی."

لە تەممووزدا، هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا بەر لە کۆبوونەوەی ناتۆ گوتی ئیسرائیل بووەتە "بارێک کە مرۆڤایەتی ئیتر ناتوانێ هەڵیبگرێت."

ئەم قسانە هەڵچوونی سەربەخۆ نین. بەڵکو ڕەنگدانەوەی هەڵوێستی دوژمنکارانەی توندی تورکیان بەرامبەر ئیسرائیل و جەوولەکە بە گشتی لە دوای هێرشە تێرۆریستییەکەی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماسەوە.

پشتیوانی ئەنقەرە بۆ گرووپە ئیسلامییە توندڕەوەکان سنووری حەماسیش تێدەپەڕێنێ. تورکیا مێژوویەکی درێژی هەیە لە پشتیوانیکردنی گرووپە ئیسلامییەکانی سوریا و ناوچەکە. ئەنقەرە ڕەتی دەکاتەوە ئیخوان مۆسلمین و حەماس وەک قەوارەی تێرۆریستی بناسێنێت، لە حالێکدا وڵاتانی عەرەبی وەک عەرەبستانی سعودیە و ئیمارات ئەوەیان کردووە.

نزیکەی نیوەی دانیشتووانی کورد لە تورکیا دەژین، کە نزیکەی ٢٠ ملیۆن کەسن، و ٢٠٪ تا ٢٥٪ی کللی دانیشتووانی تورکیا پێکدێنن. ئەوان زیاتر لە ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژهەڵات و باکووری ڕۆژهەڵات (باكووری کوردستان) کۆبوونه‌تەوە کە سنووریان لەگەڵ ناوچە کوردییەکانی سوریا و عێراقدا هەیە، کە شوێنی بڕێک لە ڕێکخراوترین هێزە کوردییەکانن، وەک هێزەکانی پێشمەرگە لە باشووری کوردستان و هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە).

پێویست بە گووتن ناکات کە زۆرینەی هەرە زۆری کوردان لە کوردستان و تاراوگە ئاواتیان دامەزراندنی نیشتمانی کوردیدایە. پشتیوانی ئەخلاقی ئیسرائیل بۆ گەلی کورد بەس نییە. دەبێ ئیسرائیل ڕۆڵێکی چالاکتر ببینێ لە پشتیوانیکردن و چەکدارکردنی بزوتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورددا.

من دەزانم دەستی ئیسرائیل بەستراوەتەوە بەهۆی نەبوونی ئارەزوو یان پابەندبوونی ئیدارەی ئەمریکا بۆ کوردستانی سەربەخۆ. ئەمریکییەکان و هاوپەیمانەکانیان زۆر جار جەخت لەسەر یەکپارچەیی خاکی ئەو وڵاتانە دەکەنەوە کە کوردستانیان داگیرکردووە، بێ ئەوەی ئاماژە بەوە بکارن کە زۆرینەی هەرە زۆری کوردان ڕەتی دەکەنەوە بەشێک بن لەو دەوڵەتە فاشیستە وەهمییانە.

نووسەری ئەم بابەتە ڕۆژنامەنووس و توێژەرێکی کوردی-سویدییە کە پسپۆڕە لە کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. لە ئیسرائیل ڕۆژنامەنووس و پێشکەشکاری پۆدکاست بووە بۆ زنجیرەی عەرەبی و ئینگلیزیی "ئاشکراکردنی درۆکان – دەنگی ڕاستی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە" لە مەڵبەندی ئۆرشەلیم بۆ کاروباری ئاسایش و دەرەوە. پێشتریش وەک بەرهەمهێنەری مەیدانی و ڕۆژنامەنووس بۆ چەندین میدیای قەتەری کاری کردووە.

سەرچاوە: https://www.jpost.com/opinion/article-903400

وەرگێر: مەجید حەقی